Abstract
I waenga i ngaa tau 1950 me ngaa tau 1998 i riro te tini me te mano taangata o te whaanau McLeod (Ngaai Te Rangi, Ngaati Ranginui) i te mate pukupuku. He whakaaro noo te whaanau, kaaore he okewa i tua atu i te mate pukupuku. Ka ngau kino te mate pukupuku, ka mate. Kaaore he rongoaa, kaaore he whakaoranga. I hoohaa haere te whaanau, maatua a Kimihauora (he whare hauora, he whare rangahau i Tamapahore Marae) i ngaa nehunga. Noo reira, i te tau 1995 raatou i tiimata ai ki te rapu whakautu ki ngaa matenga nei. I tuutaki a Kimihauora ki teetehi tiima kairangahau puutaiao i te Tari Biochemistry noo Ootaakou Whakaihu Waka, aa, i te tau 1998 i kimihia e raatou te whakautu. Kua rawekehia teetehi ira, ko te irakee CDH1 teeraa. Ko te Hereditary Diffuse Gastric Cancer (HDGC) toona hua. He mate momo (hereditary disease) naa teetehi tupua irakee ka whakaheke ki ngaa reanga, koia te take o ngaa matenga.
Kua 27 tau inaaianei te irakee e moohiotia ana, aa, kua whakaputaina kia 434 ngaa pepa (noo PubMed: “Hereditary Diffuse Gastric Cancer”), engari, torutoru noa iho o aua pepa e koorero ana moo te whaanau naana teenei irakee i tuuhura. Ko te whaainga o teenei tuhikura, he whakakii i taua koowhao. He whakawaha i ngaa wheako o ngeetehi o te whaanau McLeod, i ngaa aahuatanga katoa ka paangia e raatou. I riro mai maa te Kaupapa Whakahaere Mo Nga Hapati Katoa o te Tau (he whakamoemiti) noo te Haahi Ratana hei aarahi i teenei tuhikura, kia whakaraupapa i ngaa wheako o te whaanau McLeod. Ko te whakatakoto i te hiitori o te tuuhuratanga i te irakee, ko te mahi teehi moo te irakee, ko te mahi tuutai, ko te mahi poka, ka mutu ki ngaa aahuatanga whai muri i te poka. Ahakoa irakee mai, ahakoa irakee-kore mai, ko ngaa reo o te whaanau katoa i rangona, i whakamanahia. Ko teenei tupua irakee, he irakee noo te whaanau, noo reira, me whakamana i ngaa koorero o te whaanau whaanui ka tika. Maa teeraa e aarahi ngaa mahi whakahaere o teenei irakee moo teenei whaanau me ngaa whaanau irakee whaanui tonu.