Abstract
Nō te tau 1855, ka noho tonu te nuinga o te iwi Māori i runga i ngā tikanga Māori, kāore e tino raweketia ana e te ringa kāwanatanga. E pēnei ana tēnei ki tō rātou whakaaro mō te tino rangatiratanga he mea whakapūmau ki te Tiriti o Waitangi. Engari he ao hurihuri tēnei ao. Kua uru ngā tini Māori ki roto i ngā mahi hokohoko kia riro ai ngā taonga Pākehā. Kua tahuri te nuinga ki te whakapono Karaitiana. Ka taea e te tokomaha te kōrero pukapuka. Kua hokona e ētahi he whenua hei nohoanga mō ngā tini Pākehā e haere mai ana. Nā konei, ka āhuareka te kāwanatanga, i pīrangi he hāpori hou mō Niu Tīreni e tūturu ai ngā tikanga Pākehā, e tū ā-tinana ai tōna mana kāwanatanga he mea whakatū ki te Tiriti, kāore ā-wairua noa iho.
I tēnei wā, ka whāia e te kāwanatanga te kaupapa o te “iwi kotahi”, o te “amalgamation” rānei. Mā tēnei kaupapa, ka tukua ngā painga o te “civilisation" o Ūropi kia hāpainga te taha ā-hāpori, ā-ōhanga hoki, o te iwi Māori. I rapuhia hoki kia ākina ngā Māori kia tukua ō rātou whenua “takoto noa” hei nohoanga mō ngā Pākehā, ā, kia whakaaetia te ture Pākehā me te mana o te kāwanatanga. Hei mutunga, he hāpori kotahi ngā iwi e rua, arā, he hāpori Pākehā. I mahia te niupepa e te kāwanatanga hei tohatoha i tāna kōrero ki te iwi Māori, arā, ko te niupepa reo-rua, ko te Maori Messenger – Te Karere Maori mai i Hānuere, 1855 tae noa ki Hepetema, 1863.
Mā tēnei tuhituhinga e rangahau te niupepa kāwanatanga me ērā atu niupepa reo Māori i puta mai ai i tēnei wā, he mea tā e ngā āpiha kāwanatanga, e ngā Pākehā whaiwhakapono, e te Hāhi Wēteriana, e te kāwanatanga tawhai o te Māori, ko te Kīngitanga. Ma te tuhituhinga nei e tirotiro te pānga o ngā niupepa ki ngā tikanga me ngā mahi torangapū a te Māori o taua wā, e rūnanga i pēhea tā ngā niupepa whakaaturanga i ngā take nui ki te iwi Māori, hei tauira, ko te pakanga tuatahi ki Taranaki, ko te Rūnanga ki Kohimarama, ko te taenga mai o te pakanga nui ki te Kīngitanga i Waikato.
Mā ngā niupepa hei tino rauemi, ka rapu tēnei tuhituhinga ki te whakaatu i pēhea te mohiotanga o ngā Māori ki ngā take o te wā, ā, kia tukua rātou kia whakautu i roto i ō rātou ake reo. Waimarie, tata ki te tau kotahi i whakaputa mai ai te Kīngitanga i ā rātou ake kōrero i roto i a Te Hokioi. Nā konei, ka taea e ngā Māori patu-kāwanatanga ā rātou ake whakaaro te whakamārama. Engari, kāore ngā whakaaro o ngā Māori katoa e kotahi ana. Ka whakakitea e ngā niupepa reo Māori a ngā Pākehā he whakaaro kē o ngā Māori mō ngā take ā-hāpori, ā-torangapu, arā, i roto i ngā rongo, i ngā whaikōrero he mea tā, i ngā reta tuku mai hoki. Ka nui ngā hītori o tēnei takiwā e āta titiro ki ngā raruraru me ngā whawhai o te Karauna me ngā Māori. Nā konei, ka whakakatotetia ngā Māori e piripono ana ki te kāwanatanga rātou ko ngā mea ngākaurua ko te iwi kīhai i pīrangi ki te raruraru. Ka rapu tēnei tuhituhinga kia whakamōhiotia te whānui o ngā whakaaro o taua wā.